Από τον ιδρυματικό εγκλεισμό στον λόγο των επιζώντων

Το βιβλίο αυτό παρουσιάζει μια ερευνητικά τεκμηριωμένη και ιστορική προσέγγιση της ιδρυματικής Ψυχιατρικής στην Ελλάδα. Αφορά 7.887 εγκλείστους και έγκλειστες από τα φτωχότερα κοινωνικά στρώματα σε 8 δημόσια ψυχιατρεία, για τους οποίους υπήρχαν καταγεγραμμένα στοιχεία. Απεικονίζονται οι άθλιες συνθήκες διαβίωσής τους στα τέλη της δεκαετίας του ’70 στον 20ό αιώνα
Ακολουθεί από τις αρχές της δεκαετίας του ’80 η δημοσιοποίηση των καταγγελιών σε Ελλάδα και εξωτερικό για τις άθλιες συνθήκες στα ελληνικά ψυχιατρεία, καθώς και η απαρ­χή της έμπρακτης αποϊδρυματοποίησης και υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων των εγκλείστων, με έμφαση στις εμπειρίες της Θεσσαλονίκης και της Λέρου. Αναφέρονται οι προσπάθειες αλλαγής του κυρίαρχου επιστημονικού παραδείγματος στην πράξη. Η αλλαγή αυτή προκύπτει μέσα από την αμφισβήτηση του μονολόγου των ειδικών, αλλά και τη συρρίκνωση της ανθρώπινης υπόστασης και εμπειρίας των ίδιων των εγκλείστων. Προκύπτει από την ακύρωση και τη συρρίκνωση της εμπειρίας, αλλά και του πόνου των εγκλείστων σε ένα ψυχιατρικό «ιστορικό», όταν αυτό δεν συνάδει με κατασκευές όπως το «φυσιολογικό», το «υγιές» ή το «κανονικό» Η διαρκής αναπαραγωγή του επιστημονικού μονολόγου, η κυριαρχία του και η συστηματική διάχυσή του στο κοινωνικό σώμα είναι στην ουσία μια επιστημονική αλλά και πολιτική πρακτική, που υπηρετεί μια συγκεκριμένη κοινωνικο-πολιτική ιδεολογία. Μια ιδεολογία η οποία εμποδίζει στην ουσία την ακύρωση των μηχανισμών και των διεργασιών αποκλεισμού ή περιθωριοποίησης μιας σειράς ατόμων ή ομάδων. Η περιθωριοποίηση αυτή εμφανίζεται, εγκαθιδρύεται και αναπαράγεται μέσω της ενίσχυσης αυτών ακριβώς των διεργασιών και μηχανισμών χειραγώγησης. Διεργασιών που αναπαράγουν τις κυρίαρχες ψυχιατρικές και ψυχολογικές επιστημονικές προσεγγίσεις, οι οποίες ευνοούν τις προϋποθέσεις περιθωριοποίησης της διαφορετικότητας. Αποτέλεσμα η ψυχιατρικοποίηση και η ψυχολογικοποίηση της καθημερινότητας, δηλαδή η συρρίκνωση της ανθρώπινης ύπαρξης σε «περίπτωση» ή «περιστατικό».
Έτσι νομιμοποιείται η βαρβαρότητα του ψυχιατρικού ιδρύματος, ο δε ψυχικός πόνος, ως αναπόσπαστο συστατικό στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης, συνήθως ενοχοποιείται, μαζί δε και ο ίδιος ο άνθρωπος.
Τέλος, στον αντίποδα των παραπάνω, αναδεικνύεται ο τεκμηριωμένος λόγος των επιζώντων της Ψυχιατρικής, όπως οι ίδιοι βίωσαν και βιώνουν τις εμπειρίες τους, ως απάντηση στον μονολόγο ημών των «ειδικών». Ας ανατρέξουμε λοιπόν στον Γερμανό κοινωνιολόγο και φιλόσοφο στις αρχές της δεκαετίας του ’60 Χέρμπερτ Μαρκούζε και να αναρωτηθούμε μήπως ο μονοδιάστατος άνθρωπος είναι και ο μονοδιάστατος επιστήμονας της εποχής μας, άρα και ο μονοδιάστατος και χειραγωγούμενος πολίτης της εποχής μας.